Verslag publieke bijeenkomst #4

#4 Opdrachtgevers aan het woord
15/01/14 – auditorium Het Nieuwe Instituut, Rotterdam 

Welkom: SDFWP is een publiek onderzoek naar de inzet van social design methodes bij taaie vraagstukken. Gestart vanuit de overtuiging dat kunstenaars en ontwerpers een waardevolle bijdrage kunnen leveren aan complexe problemen.  We houden twee besloten en vier publieke sessies, dit is publieke bijeenkomst nummer vier. Op 17 februari is ook de laatste besloten bijeenkomst. Die bestaat uit het voorleggen van conclusies uit het onderzoek aan een groep van experts. Medio maart zal de publicatie over het onderzoek af zijn.

Lees het hele verslag van de laatste publieke bijeenkomst van SOCIALDESIGNFORWICKEDPROBLEMS.

Slide18

Social Design: Opdrachtgevers aan het woord

U bent van harte welkom op de afsluitende publieke presentatie van het onderzoek SOCIALDESIGNFORWICKEDPOBLEMS op woensdag 15 januari a.s. om 19.30 uur in Het Nieuwe Instituut, Museumpark 25, Rotterdam. Vrij toegankelijk, meld u zich svp hier aan.

relatie_verzekering

Beeld: Rosé de Beer en Sjaak Langenberg

Nu komt het er op aan: Zijn de voorstellen van de social designers voor maatschappelijke problemen geschikt voor de praktijk?
  • Adopteert ING/Nationale Nederlanden de voorgestelde strategie van een interne “financial awareness laboratory” gericht op het vertalen van nieuwe inzichten naar producten of diensten? Zo zou ING/NN kunnen gaan samenwerken met relatietherapeuten. Hiermee voorkom je relatieproblemen bij klanten, één van de belangrijkste oorzaken voor schulden.
  • Krijgt de kersverse micro-natie op het Columbusplein in Amsterdam West een vervolg met een eigen ruimtevaartprogramma en paspoort? Gaat het Stadsdeel naar aanleiding van het werken met social designers nieuwe eisen stellen aan de organisaties die actief zijn in de buurt?
  • En hoe overtuig je een zorgverzekeraar of een wethouder ervan dat ze moeten gaan samenwerken met social designers om een oplossing voor obesitas te vinden?

Op deze laatste, publieke bijeenkomst van SDFWP zullen niet de social designers, maar de betrokken opdrachtgevers de microfoon ter hand nemen. Ze zullen vertellen wat ze met de voorstellen van de social designers gaan doen. Wat betekent dit voor de interne organisatie? Zij zullen ook tips geven voor andere organisaties die overwegen met social designers samen te werken.

Het project SOCIALDESIGNFORWICKEDPROBLEMS is een initiatief van Het Nieuwe Instituut en Geen Kunst (Twynstra Gudde), Stichting DOEN en social designer Tabo Goudswaard. Op www.socialdesignonderzoek.nl staat het hele proces gedocumenteerd en verschijnt over een paar weken een publicatie.


PRAKTISCHE INFORMATIE

Titel: Social Design: Opdrachtgevers aan het woord
Locatie: Het Nieuwe Instituut, Museumpark 25, 3015 CB Rotterdam
Datum: 15/01/2014
Tijd: 19:30 – 22:00
Entree: Gratis
Aanmelding: Eventbrite

Verslag publieke presentatie #3 SOLUTIONS?

De zaal in Pakhuis de Zwijger loopt lekker vol. Ook enkele zitzakken moeten in gebruik genomen worden. André Schaminée en Klaas Kuitenbrouwer modereren de bijeenkomst.

Klaas leidt de avond in: SDFWP is een publiek onderzoek naar de inzet van social design methodes bij taaie vraagstukken. De hypothese is dat een artistieke aanpak van speciale waarde is bij complexe problemen. Het project werkt met de reframing methode gefundeerd op Kees Dorst.

Ten eerste worden de ontwerpen voor benaderingswijzen van de ‘wicked problems’ gepresenteerd, waarna we de vraagstellers, de probleemeigenaren om een reactie vragen. Dan gaan we het met de ontwerpers, de vraagstellers, enkele uitgenodigde expert en met name het aanwezige publiek hebben over de condities waaronder deze voorstellen kunnen slagen. Daarbij willen wij in ieder geval de volgende aspecten aan de orde stellen: auteurschap, samenwerking en gedragsverandering.

Lees verder

photo5

TUSSENTAAL

Voor een nieuwe, effectieve samenwerking tussen organisaties en social designers rondom complexe problemen is onder meer nieuwe taal nodig.

Alibi: de reden die door de ontwerper moet worden gevonden om ergens binnen te komen en zich vol te zuigen met informatie van de betrokkenen.

Ruimte van het niet weten: iedereen moet durven om een tijdje niet te weten hoe het zit of wat de beste vervolgstap is. Daarmee wordt de ruimte geopend waarin iets anders kan gebeuren dan je kunt voorzien.

Het sublieme: ervaring van iets wat gelijktijdig heel mooi en heel pijnlijk is.

Geld: Welk? geld is belangrijker dan hoeveel? geld: als social designer moet je niet voor culturele budgetten willen werken, maar voor projectbudgetten.

Lees verder…

wicked problem Chinees

PUBLIEKE PRESENTATIE 3: SOLUTIONS?

Publieke presentatie van ontwerpvoorstellen door teams SDFWP op 3 dec. 2013 van 20.00 – 22.00 uur in Pakhuis de Zwijger in Amsterdam.

Toegang vrij. Aanmelden kan hier.

Kunstenaars en ontwerpers zijn in toenemende mate geïnteresseerd om binnen hun werk maatschappelijke vraagstukken centraal te stellen. Dit is goed nieuws, want veel organisaties merken dat de gangbare benaderingen vaak niet meer werken, en dat vraagstukken steeds lastiger af te bakenen zijn. De zoektocht van social designers naar nieuwe benaderingen lijkt veelbelovend, maar voor een effectieve samenwerking rondom complexe maatschappelijke vraagstukken blijken een gedeelde taal en andersoortige vaardigheden noodzakelijk.

SOCIALDESIGNFORWICKEDPROBLEMS onderzoekt deze alternatieve  praktijk en nieuwe voorwaarden door drie ontwerptrajecten te initiëren en van dichtbij te volgen. De verschillende stappen en facetten van het ontwerpproces en de wisselwerking tussen probleemeigenaren en ontwerpers staan daarbij centraal. Het project heeft tot doel meer organisaties op een productieve wijze met ontwerpers en kunstenaars  te laten samenwerken aan actuele, maatschappelijke vraagstukken.

In Pakhuis de Zwijger presenteren de drie ontwerpteams hun voorstellen. Rosé de Beer & Sjaak Langenberg werken met ING Insurance / Nationale Nederlanden aan het financiele bewustzijn van Nederlanders. MUZUS en Jorge Mañes Rubio ontwerpen een alternatieve benadering voor pestgedrag en jeugdoverlast op en rond het het Columbusplein. Deze vraag is door Stadsdeel West Amsterdam gesteld. Waarmakers en Lino Hellings werken aan voorstellen rondom obesitas, een thema dat ze zelf hebben aangedragen.

SOLUTIONS? is de derde publieke presentatie in het project, na de opening bij het Nieuwe Insituut en de presentatie van probleemverkenningen in de Dutch Design Week. SOLUTIONS? geeft de mogelijkheid direct met deze probleemeigenaren en verschillende experts op zowel het gebied van ontwerp en artistieke werkwijzen als organisatie- en veranderkunde in gesprek te gaan over de voorstellen. 

SOCIALDESIGNFORWICKEDPROBLEMS is een initiatief van Het Nieuwe Instituut, Geen Kunst van Twynstra Gudde, stichting Doen en social designer Tabo Goudswaard. Alle stappen en facetten van het ontwerpproces en de wisselwerking tussen probleemeigenaren en ontwerpers worden bevraagd om zoveel mogelijk te leren. Het project loopt tot en met januari 2014.

vlag

Verslag publieke presentatie Dutch Design Week

Op 24 oktober 2013 presenteerden de ontwerpteams van SOCIALDESIGNFORWICKEDPROBLEMS hun bevindingen na anderhalve maand praktijkonderzoek naar een drietal maatschappelijke problemen.

Ze lieten hun probleemanalyse en doorslaggevende waarnemingen zien. Aanwezige experts, betrokken organisaties en het aanwezige publiek reageerden op hun presentaties.

Lees het verslag.

Verslag door Flora van Gaalen
Foto’s door Jan-Dirk van der Burg

IMG_8990

Presentatie Dutch Design Week

Op 24 oktober 2013 presenteren de ontwerpteams van SOCIALDESIGNFORWICKEDPROBLEMS hun bevindingen na anderhalve maand praktijkonderzoek naar een drietal maatschappelijke problemen.

De ontwerpteams laten hun probleemanalyse zien, de doorslaggevende waarnemingen ter plekke en stellen ontwerptactieken voor die in hun ogen kansrijk zijn. Op basis van de presentaties krijgen de ontwerpers feedback van experts, betrokken organisaties en het aanwezige publiek.

De deelnemende ontwerpteams zijn: Rosé de Beer & Sjaak Langenberg; MUZUS in samenwerking met Jorge Mañes Rubio, en Lino Hellings in samenwerking met Waarmakers.

Stadsdeel West van Amsterdam heeft als vraag: hoe pestgedrag op straat te voorkomen? Het tweede vraagtuk komt van ING Insurance / Investment Management: gebrekkig financieel bewustzijn bij Nederlanders gekoppeld aan laag vertrouwen in financiële instellingen.
Het derde team heeft het vraagstuk van obesitas ingebracht.

SOCIALDESIGNFORWICKEDPROBLEMS heeft als doel om social design als aanpak bij complexe vraagstukken te testen en de methoden meer bekendheid te geven. Kennis over de doelen, instrumenten en aanpak van social design wordt hanteerbaar gemaakt voor grotere groepen probleemeigenaren en ontwerpers en kunstenaars.

Veel kunstenaars en ontwerpers zijn wel klaar met de contextloze white cube van tentoonstellingsruimten en willen echte impact op maatschappelijke vraagstukken hebben. Veel organisaties die zich geconfronteerd zien met problemen merken dat hun gangbare oplossingsstrategieën niet meer zo goed werken. Een match lijkt interessant.

Maar voor echt vernieuwende, effectieve samenwerking tussen organisaties en kunstenaars rondom complexe problemen zijn een nieuwe houding, nieuwe taal en nieuwe vaardigheden nodig.

SOCIALDESIGNFORWICKEDPROBLEMS is een project van Het Nieuwe Instituut, Geen Kunst van Twynstra Gudde, social designer Tabo Goudswaard en stichting Doen. Drie ontwerpteams werken toe naar een plan van aanpak voor complexe maatschappelijke vraagstukken.

Datum: 24 oktober
Tijd: 13.30 tot 16.30 uur
Locatie: de Raadszaal van het Designhuis, Stadhuisplein 3, Eindhoven.
Gratis toegankelijk. U kunt zich hier aanmelden.

DDW_LOGO_2013_kleur

Artistieke interventies voorbij de dubbele immuunreactie

Dit is (ruwweg) de tekst die ik uitsprak bij de presentatie van Kunstlicht: De Publieke Markt in De Appel op 23 mei 2013. Hij is hier relevant omdat er hier wordt ingegaan in op verschijnselen die optreden als je als kunstenaar impact wil hebben buiten de kunst. De tekst is geschreven voor een kunstpubliek. dat wil zeggen: voor een publiek voor wie het belangrijk is om in ieder geval ook binnen het kunstdiscours te worden gevalideerd.

Pascal Gielen in Kunstlicht:

Pascal Gielen stelt in Kunstlicht – De Publieke Markt: “Wil de kunst werkelijk buiten de marktlogica geraken, dan zal ze veel meer dan nu het geval is buiten haar eigen wereld, maar wel met haar eigen waarden en onder haar eigen condities moeten interveniëren. […] De aanhoudende financiële crisis doet vermoeden dat die markt zelf alvast nood heeft aan een stevige dosis ‘creatieve destructie’. Het is wachten op de kunstenaar die de consequenties trekt uit het werk van Renzo Martens, Jonas Staal of Hans van Houwelingen en deze in werkelijke levensvormen vertaalt.”

Andere weg

Daarover ben ik het niet met Pascal Gielen oneens (en ik herken ook meerdere malen per dag een goede gelegenheid voor creatieve destructie) maar de stellingname die in het stuk wordt ontwikkeld, waar dit de conclusie van is, laat uiteindelijk slechts twee keuzen, en dat lijken me er te weinig. Je bent of, tegen de klippen op, voor de kunst en haar ontregelende waarden, of een marionet van het neoliberale marktdenken. De artistieke en neoliberale waardensystemen sluiten elkaar uit, en een dialoog tussen beide waarden is bijna per definitie schadelijk voor één of voor allebei de kanten.

Nu wil ik niet het sluipende,  moraal ondermijnende effect van het neoliberale denken en handelen bagatelliseren, waarin de waarde van elke euro, hoe die ook verdiend wordt, per definitie identiek is aan de waarde van elke andere euro. Wel zou ik willen proberen om een andere weg in te slaan met het denken over de relatie tussen artistieke waarden en andere waarden. Dit alles vanuit het vermoeden dat articulaties vanuit artistieke waarden de kwaliteiten van neoliberale denk- en handelingsgewoonten sterk zou kunnen verhogen.

Ik wil inzoomen op de artistieke interventie en op verschijnselen die zich in die context voordoen, en gebruik daarbij een enigzins systemische benadering om een beeld te creëren. Het gaat hier overigens met name over artistieke interventies op initiatief van de kunstenaar, niet op interventies ‘in opdracht’ of op uitnodiging van het geïntervenieerde systeem. Bij de realiteiten rondom artistiek interveniëren is een terugkerend probleem te zien, dat ik hier wil aanduiden als een dubbele immuunreactie.

Immuunreactie 1

Een artistieke interventie die iets ontregelt buiten het kunstsysteem, kan worden gevalideerd vanuit de artistieke ecologie. Maar binnen het geïntervenieerde systeem wordt het gebeuren meestal heel anders gelezen: als ergernis, als sabotage, of, en dat is de meest problematische optie: helemaal niet. En daarbij hoort dan de kenmerkende reactie :  “Oh, het is kunst.”

Dit is in feite een immuunreactie: het geïntervenieerde systeem maakt een conceptuele antistof aan om te voorkomen dat het artisitiek geïnfecteerd raakt. Een tot de verbeelding sprekend voorbeeld: een werk van de kunstenares Pilvi Takala, die een maand lang optrad als stagiair bij Deloitte & Touche.  http://www.pilvitakala.com/thetrainee01.htm

En als een interventie wel waarde genereert voor het geïntervenieerde systeem, dan gebeurt dat over het algemeen niet op artistieke gronden, maar op basis van andere (uiteenlopende) criteria. Het schudde de boel sociaal weer eens lekker op. Het verbeterde de sfeer.

Immuunreactie 2

Vanuit de kunstwereld (het kunstsysteem, de artistieke ecologie) zien we iets tegenovergestelds optreden, maar wel wederom een fenomeen dat enige gelijkenis vertoont met een immuunreactie.

Zolang een werk een extern systeem effectief ontregelt, gaan de duimen omhoog. Maar op het moment dat een kunstwerk wel echt ‘werkt’ buiten het kunstsysteem (een sociale werkelijkheid transformeert, een technologisch alternatief biedt, kortom zich buiten de discursieve representatie ook in de actualisatie begeeft) wordt het werk geconfronteerd met de vraag: “Maar is het dan wel kunst? ”
Het lijkt erop dat het instrumentele (functionele, niet ambigue, maar doelgerichte) aspect in het perspectief van de kritisch-artistieke kijker andere mogelijke lezingen uitsluit. Antilichamen tegen het instrumentele maken een artistieke lezing dan onmogelijk.
Dit verschijnsel ontstaat dus bij werk dat niet alleen iets ontregelt, maar dat daarnaast ook iets regelt. Zodra een kunstwerk iets lijkt te regelen, of lijkt te organiseren, loopt het het risico legitimiteit te verliezen binnen het kunstdiscours.

Zijn immuunreacties te voorkomen?

De positieve houding in het kunstsysteem ten opzichte van meerduidigheid en gelaagdheid in werken, zou suggereren dat het mogelijk moet zijn om meerdere validatieframes toe te laten rondom een kunstwerk. Andersom lijkt het verlangen naar creativiteit in hedendaagse organisaties op het eerste gezicht een vruchtbare voedingsbodem voor artistieke benaderingen van gesignaleerde problemen. Maar in de praktijk worden we vaak met immuunreacties geconfonteerd.
Zou er een artistiek-organisatorische praktijk kunnen bestaan die waarde kan hebben binnen het kunstsysteem, dus zonder haar kunst-eigen waarden aan de kant te schuiven, en tegelijk daarbuiten?

Om in de biologische metaforen te blijven: is er soort een virus denkbaar  (lees: een type artistieke interventie) dat beide systemen infecteert, maar dat in geen van beide immuunreacties oproept?

Klaas Kuitenbrouwer